22 junio 2017

MARA T’AQA Andino Amazónico

225 DEL QUINTO SOL
Juta sariri pacha

Martha Gonzales  MAMA

Aymaranakatakixa, Pachaxa: jutsariri PACHAWA, (“jutaña-saraña”, “saraña-jutaña”). Jutsariri pachaxa, aka pachana inasa mä chiqata sartasina muytasa muytasa juta sarkaspa, ukhamawa amuyunxa.

Qallarasaxa, saräwipana janiwa tukuyanïkiti, janirakiwa mä mara sapakisa utjkarakiti, janirakiwa machaqäkisa mirq’ïkisa. Mäkipiri pachaxa, jaka jant’akuwa, jaka jant’akuxa chhijnuqa juta sariri pachawa, ukatawa qhipha nayra uñtasisa sarnaqaña, sasinasa saraktanxa.
 
Illimani willjta (FOTO:FLP)
Mara t’aqa phaxsina juta sariri pachaxa maya muyti, uka phaxsita kutjtani, ukjata yaqha maraxa qalltani, ukata mara t’aqa sata. Aka phaxsinxa, mä urunxa Inti Tataxa uraqi pachatxa sinti jayankiwa, inasa uraqi pachampi alaxa pachampixa t’aqaskaspa ukhamawa.


(FOTO: Martha Gonzales Cochi)


Ukampisa uka urunaki wasa ch’amaxa utjarakispa, wasa qamasasa, wasa ch’iwisa, ukata qutuchasiñasa suyañasa wakisi. ¿Kunataki? Jutiri willkana ajayupa katuqañataki, ajayupampi, qamasapampi ch’amanchasiñataki, ukhamïpana, Tata Intixa willjtankani ukjaxa, taqinisa taqi chuymampi katuqapxañäni, Jallalla sasina, munata jila kullakanaka.
Aurora de Isla del Sol (FOTO:FLP)


(Que las fuerzas y energías renovadoras del cosmos nos acompañen en este WILLKA KUTI, que los humanos seamos capaces de armonizar y relativizar estas fuerzas con aromas y sabores que deleiten al Cosmos siempre en la búsqueda del vivir bien. Muchas felicidades hermanas y hermanas) (Mama Martha Gonzales Cochi)

21 junio 2017

ISLA QHANASKIYA - TIRASKA: Titi Qaqa quta manqhana yatxatawinaka


Pasiri tunka paqallquni sawaru uruna aka mara t’aqa phaxsina, pä waranqa tunka paqalquni maranxa, Tiraska markana, khaya Municipio Puerto Pérez ukana, mä tama, Boliviano-Belga, yatxatirinakawa quta manqharu yatxatiri mantawäpxatayna. Ukaxa Christophe Delarere ukhamaraki Marcial Medina uka amtawi irpirinakaxa, uka quta manqharu mantasa yatxatatanakaxa, uka markaru yatiyawäpxatayna.


Kunjamasa, kunjamänsa, kunasa utji, uka Isla Qhanaskiya Tiraska markanxa, ukanaka yatiyapxatayna. Uka yatxatatanakanxa, siwa: Qhanaskiya Isla ukaxa, khä waranqa mara nayra pachanxa, Tiwanaku wak’anakaru luqtañchaqächispana, ukhama amuyapxatayna. Ukaxa saña munarakiwa, kunja wwakiskirïtaynasa jakañatakixa uka qulläna qutachaqaxa, ukhama siwa.


Uka markankirinakaxa wali kusisitawa uka uru amtawayapxi. Juk’ampi ch’amanchata sarantaskañataki. Uka jikita yänakaxa aymara markana sarnaqawipa wali ch’amanchi, sapxiwa. Ukhamata khitïpxtansa, kunäpxañänisa uksa ch’amanchistani, sapxiwa. Uka quta manqharu manatasa jikinita yänakaxa, uka pä museo (arqueológico y etnográfico) ukaruwa, ch’amanchañapataki, uskutäni, sapxiwa.  Ukhamata uka markana turismo ukasa wali ch’amani sartañapataki.


Ukatsa, Tiraska ukhamaraki Municipio Puerto Pérez, ukanxa mä film (película documental) "Los Secretos Hundidos del Titicaca" uka uñjawayapxatayna. Ukaxa Isla del Sol, Titi Qaqa khaya araxtuqina, Q’uwa jach’a qutana lurapxatayna. (I. Callizaya - 2017)

16 mayo 2017

Wawanakaru kunjamasa yatichañäspa

Dr. Arun Gandhi akhama arst’atayna: Mä uruxa Durban (Sudáfrica) jisk’a markana qamkasaxa tatajampiwa yaqha jach’a markaru awtuta sarapxtha. Mamajaxa sitünwa: “markaru purisaxa manq’añanaka althapt’anïta”. Janch’a markara purxapxtha uka pachaxa tatajaxa sarakituwa: “nayaxa mä conferencia amuykipäwiruwa sart’ä.

Marti Canaviri

Ukhakamaxa jumaxa mikanikuru awtu uñjt’ayanïta. Ukata 5:00 jayp’uruwa akawjana jikisxañäni”.
Walikiwa, sawa, tatajaru sisthxa. Ukata mäkiwa mikanikuru awtu jaytanisina cine uñch’ukiri mantxtha. Ukana qharata 5:30 jayp’ukamawa uñch’ukxatäthxa. Janiwa phisqha jayp’uru, tatajaru suyañajäkäns uks akch’asa amtaskxatäthti. Cine manqhata t’ijsunisina, k’atakipuniwa awtu tallirata aptanisina, kawkhantï suyañajäkana, ukjaruwa purxtha. Tatajaxa llakitawa ukawjana suyaskatïtu.
–Kunatsa jichhaki purinta, sawa situxa; cinena uñch’ukiskayätha, saña axsarasinxa, sisthwa: “Awtuwa janira askichatäkänti, uka suyaskthxa”. Ukata tatajaxa situwa.
–Jumaru uywañana pantjasipunpachäthwa, jani ukhamäkaspaxa, chiqxaya arst’chismaxa.
FOTOS: Marti Canaviri

Kunanpunsa pantjaspachäthxa, uka yatiñatakixa kayuwa utakama sarä, sawa tatajaxa maya sartawayxi. Llaq’a qhiqanaka, ukhamaraki ch’amaka chiqanaka wali thayjata 29 kilómetros phisqha chikatani pachanaka (5 horas) wali t’aqisiñampi saräna. Uka uñjasaxa walpuni k’arisitajata chuymaja liq’isthxa, sasina: “janipuniwa mayampisa k’ariskxäti”.
Tatajaxa talliraru jawsataynawa. Jupatï aliqaki tuqxitaspäna ukjaxa k’arisiskakiriskäthwa. Kuntï yatichkitu ukxa masürusa luraskaspa ukhama jichhürkama amtaskthxa.  (Marti Canaviri jilatawa qillqt’atayna, nayawa (FLP) wukala phuqhacht’tha…)

Janiwa nayra pachaxa jiwarayasiñasa uñisiñasa utjirïkataynati

Laq'a achachilanakasaxa taqi kunampisa qulläna uñkatt'asisa yanapt'asisa khuyapt'ayasisa sumana jakasipxirïtayna. Taqinisa pacharjama uñjasa thuqht'asipxirïtaynasa k'uchirt'asipxirïtaynasa, uywnakarusa pachaparjama qullunakarusa juyranakarusa pachaparjama yäqapxirïtyna. Jakawixa wali yäqatayrïtaynawa. Janiwa jachayasiñasa, jaqisa laq'usa juyrasa jachjasiriwa, siwa. Janiwa asut'isiñasa juyphintaspawa mach'aspawa, siwa. 
Jupaxa Yayiwaka Yayi Yanariku tata qillqt'iriwa


Janiwa umatsa manq'atsa jark'asiñäkiti, waxt'asiñawa, umawa apasiri mach'ayrïwa, siwa. Jaqi jiwayiriruxa ajayupawa irpxarusiri, siwa. 
Ch'axwanakasa, jaqipura jiwayasiñsa uñisisiñsa, mayniki jaqïña munañsa ispañula waxtita usllunakawa puriyanipxatayna. (Jichha urunakanxa sallqantasa ch'axwawa utjani sasa k'arintapxistuwa). Jallälla qulläna wiñaya jakawi!!!!!  (Yayiwaka Yayi Yanariku tatawa, qillqt’i)

03 mayo 2017

Yatichawi thakhinchawi ulaqawa utjawayatayna



Tata Nelson Cuellar jupana phuthu apsutapawa.

Jichhüru mä jach'a yaticha ulaqawa, Q'araqullu Markana, sartayata. Ukaxa yatichawi yatiqawi thakhinchatanakarjama sartayañataki, arusampi qamawisampi, pachpa pacha qama amuyusampi, jiwasana jant'ukusampi taqani sartañataki Ukanxa DDE Oruro, ILCNA, PROFOCOM FC, bases de FESORC, CESC, Autoridades originarias, ESBAPOL, GAMC, jupanakawa chikacht'asipxi, sasawa, tata Nelson Cuellar jilataxa yatiyani.  Akata jurpi urunakawa jupaxa juk'ampi qhanancht'anxistani.