03 octubre 2016

Qina qina thuqhuxa tumpatäxiwa

Presidente Concejo Municipal jupaxa khä Machaqa markanxa, qina qina thuqhuxa aka Machaqa marka jilïrinakanxa tumpatäxiwa, siwa. Jupanakaxa suma yatxatasa mä Resolución Municipal ukampiwa qina qina thuqhxa, wali askina uñjatäxañapati, kamachiwäpxatayna.
Jupaxa Machaqana Presidente Concejo Municipal ukhamaw, ukata Kamachi uñxatasa arst'aski

Machaqa marka Gobierno Autónomo Muncipal ukanxa, tata ukhamaraki mama concejal jupanakaxa mä Kamachi wakt’äwäpxatayna, Ukaxa, mä Ordenanza Municipal ukatuqi, akhama siwa: “Art. Único. Declárese como patrimonio histórico Municipal de Jesús de machaca la danza de qina qina, como obra maestra del patrimonio oral e intangible de la humanidad que se celebra cada primer domingo de octubre de cada año. Art. 2 El Gobierno Autónomo Municipal de Jesús de Machaca debe registrar, catalogar y certificar del patrimonio cultural … de qina qina,… Es dado en 28 de septiembre de 2016,…

Ukhama sasawa: Presidente del Concejo Muinicipal jupaxa kamachi uñxatt’asa arst’awayi. 


(Qillqiwa: Felix Layme Pairumani)

24 septiembre 2016

Titi Qaqa quta jak’ana turismo amtanaka sartaykapxi

Uka turismo amtanakxa Santiago (Ojje) Uxi ukachaqana sartaykapxatayna. Uka markaxa Manku Qhapa suyunkataynawa. Ukhamaraki Tikina Municipio ukana Taqpachaxa Chuqi Apu markankiwa.



Uka markaruxa akhamata laqaki, uka saraña munasaxa, puripxsna. Chuqi Apu markata Wat’aqatakamaxa, llä tunka tunka Km. San Pablo de Tikina ukakamaxa pä tunka Km, ukjata San Pedro de Tikina ukakamaxa mä Km. Ukjata Santiago Uxi markaruxa tunka payani Km ukhamätaynawa.
 
Foto: Franz Gabriel Laime Pérez
San Pedro de Tikina Municipio ukaxa inti jalsuruxa Achakachi ukhamaraki Batallas Municipio ukanakampiwa qurpasi, inti jalantaruxa Pirwa markampiwa qurpasi, araxaruxa Achakachi, Ankuraymi ukhamaraki Karawuku Chawaya Municipio ukanakampiwa qurpasi. Aynacharuxa Tiwanaku, Pukarani ukhamaraki Waqi Municipio ukanakampiwa qurpasiraki.
 
Foto: Franz Gabriel Laime Pérez
Santiago Uxi markaxa mä  yaqha marka qurpankiri markawa. Ukaru thakhnama sarañawa. Ukaxa San Pedro de Tikinata aynacharu quta laknama sarañawa. Uka Uxi markaxa, Tiwanaku nayra pacha jach’a markanxa wali aytata ukhamaraki amtata markätapawa.
 
Foto: Franz Gabriel Laime Pérez
 Santiago Uxi markaxa khaya 15 chinuqa phaxsina mä 1963 marana, mä Kamachituqi cantón ukhama uñt’äwayxapxatayna. Sutipaxa kastilla aruna ukhamaraki aymara aruna sutinchatawa. Santiago sutixa uka católico uka sutita amuyt’atawa ukhamaraki Uxi uka sutixa qutana, thayana uma quta thiyaru jawq’katanisa, uxi uxi uxi sayixa ukata jutaraki. (Yatiyaniwa: Franz Laime Pérez, Qillqiwa: Felix Layme Pairumani)


18 septiembre 2016

AKAXA k’ariwa, siwa!

Noha Al-Sharnoubi  en el diario Al-Ahram
15 de septiembre de 2016

https://es-us.noticias.yahoo.com/el-periódico-más-vendido-de-egipto-denuncia-que-el-153816820.html
Egipto markana mä wali uñata periódico ukaxa, uka “Torres Gemelas” ukanaka awiyumpi tinkurataxa k’ariwa siwa. Uka tinkurayañatakixa, jupanaka pachpawa aliqata, juk’ampi yaqha markanakaru awqasina ch’axwañataki luraskapxi, siwa. Janiwa ukakïkisa, jupanakawa walja walja jaqinaka katuntatäñapataki ukhama luraskapxi, jani atentado ukhamanaka utjañapatki, siwa.
www.cubanet.org

Janiwa ukakïkiti, jupanakawa uka ISIS sata atentado luririnaksa wakiyapxi, siwa. Uka ñanqha luratanakaxa Oriente Medio sata markanaka k’arintasa juchachasa katuntasxañatakiwa, siwa.

Uka Torres Gemelas” ukanaka tinkurayañatakixa pachpa Washington ukana aliqata wakiyatawa, siwa.

“¿Khitisa pusi awiyuna katuntasitaxa inak jani kunaki uka EEUU jach’a markanaka alaxa pachapanxa t’uynaqakispa, mayaxa mayana qhiphapa, sapa 15 minitunxa, ukaxa chiqawa saspa?”
arquitecturas.files.wordpress.com

Putin Rusia markana jilïripasa “jupanakpacha atento lurasiskapxi sarakïnwa”, ukhamaraki mä yatiwainxa Israel markankiri, EEUU jach’a munañani markampi mayachasiriwa, ukhama uka pä utanaka tinkurayaski, siwa. Ukxaruxa jumawa yatxatxañama. (Jaqukipiwa: Félix Layme Pairumani)

Paritina thuqhuñanakawa utjawayi



Foto: Franz Laime - CTB
Mä Museo utt’ayapxatayna. Isla Pariti aylluna jilïrinakapaxa mä nayra pacha yänakani Museo utt'ayapxatayna. Ukaxa qhipha pachanakanxa wali wakiskiriwa, ukampikiwa chuymassa qhanartayapxsna, khitïtassa yatisiraksna. Kawkirusa sarañasa uksa amuyt’asiraksna. Markasana luratanakapaxa amuyusana ch’amapawa, wawanakasaru thakhiparu irpiriwa.

Tunka paqallquni uruna, aka sata qallta phasina, jichha 2016 marana taqi jaqiru, wawanakaru uñacht’äñataki jist’arawäpxatayna. Ukatsa uka walja yänakawa uñacht’ayañataki waljawa utjarakitayna. Ukanx jiwaki uñtkaya sarnaqkaya musparkaya waljachaqanakawa utjatayna.

Ukhama utt’aykasaxa, ukxa mä thuqhuña uñacht’äñampiwa jach’ancht’apxatayna. Ukatakixa pachpa ayllunkiri thuqhuri tamanaka ukhamaraki  yaqha ayllunakata jawillt’ata thuqhuri tamanaka jawst'atampiwa urucht'awäpxatayna.
Thuqhurinakaxa akïri ayllunakata: Pachjiri, Wakullina – Wari Chiku, Kumanä Alta ukankata jutapxatayna.  

Uka Isla Pariti uka aylluxa Los Andes suyunkiwa, ukaxa Titi Qaqa quta thiyankiwa ukhamaraki Puerto Pérez municipio ukankiwa, jilïri Municipio Concejaljilïrinakawa ukankana. Jupanakaxa markapana sartataparjamawa wali irnaqt’askapxi. Jupanakaxa museoutt’ayañxa, wali jak’a jaqinaka ukhamaraki jayankiri jaqinaka uñart’iri jutapxïpanwa mä museo chhijnuqaña amtawäpxatayna.


Foto: Franz Laime - CTB
Ukhamarusa, ukanxa, taqi kuna amparampi lurt'ata yänaka uñcht’ayapxatayna. Tuturata lurata yänaka, ch’illiwata lurt’ata yänaka. Ukhamaraki t’arwata qaputa ukata sawuta jani ukaxa p’itata yänaka uñacht’apxatayna. (Qillqiwa ParititpachaFLP)
 

Foto: Franz Laime - CTB
Foto: Franz Laime - CTB
Foto: Franz Laime - CTB