19 marzo 2017

Apolinar Condori Loza jilatana sarnaqatapa



Apolinar Condori Loza jilatana sarnaqatapa

Condori Loza jilalaxa, mä wali yatxata aymara yatichiriwa. 22 uru Willka kuti phaxsi 1942 ma­rana, khaysa Ayllu Chilaya marka Wat’axata, Umasuyuna yuritayna, tunka phisqhani maranïkatayna ukjatpachawa Jach'a Phajchani yatiña utana yatichirïñpataki jawillt'apxatayna. Walja Ayllunakanwa yatichirita, tunka rnaranaka, irnaqt'awayatayna.

Ukata qhiphatxa Normal Su­perior "Bautista Saavedra ukana 19711-1973 yatichiri yatintaña tukuyawayxatayna.

Ukatxa Warisuyu ukhamaraki Kutusuma, khaya Batallas uksana 1980-1987 maranakana irnaqatayna.
 
Lic. Apolinar Condori Loza
Qhiphatxa, Santa Clara Radio uksansa, 1988-1989 maranakanxa. informativo, agropecuaria, cooperativismo ukhamaraki "jilatanakjatna amuyt'apxañäni" siwsawi wakichawinaka sarantayirïtayna. Ukhamarusa aymara aruta libretonaksa qillqirïtayna, ukhama irnaqt'atapatxa, uka Rardionxa, taqi wakichawinaka irpa-xaruritakiwa uñkat'apxatayna.

San Gabriel Radionsa 1989-1992 maranakanxa, Departsmrnto de Lengua Aymara, taqi aymara wakichäwinaka uñakipt'asa "Katari Jawira" siwsawi ukhamaraki Diccionario Aymara de Ludovico Bertonio qillqata arunaka jaquqipañansa yanapt’arakitaynawa.

PLURICOM Televisión Boli­viana khaysa Casa de la Cultura "Franz Tamayo" uksanwa yatiyawi wakichawimpi 1993-1995 maranakana irnaqawärakitaynawa.

Universidad Mayor de San Andrés UMSA yatiqaña utanxa 1995 maranwa yatiqawinakapa tukt'ayawayxatayna. Uka maranarakiwa Oklahoma Estados Unidos de Narte América uksaru Especialización en EducaciónIntercultural Bilingüe  uka wakichawimpi mä beca yanapt’awi qatuqayarakitayna.
 
Unas de las notas periodísticas en aymará del Kimsa-Pacha, 2002
Sistema de Medición y Eva­luación de la Calidad de la Edu­cación (SIMECAL) ukatakisa mä Consultor en Educación Intenultural Bilingüe aymara aruta irpxa-ruñapataki Servicio Civil wakichawirjama 1996 marana jaysayapxarakitayna. Santiago de Chile anqa markarusa, uka maranxa, CIMSE ukaru uñakipt'añtuqita amuyt'añataki aka Bolivia markana uka irnaqawinakarjama qalltañataki sarawayarakitaynawa.

SlMECAL uksana irnaqkasaxa, Guatemala ukhamaraki Lima-Perú markanakarusa Educación intercultural Bilingüe yatichawi uñjt’irisa sararakitaynawa.

UMSA jach'a yatiqaña uksana paqallqu maranaka yatiqasaxa Li­cenciado en Lingüística ukhama­raki Lenguas Nativas uksata mä título katuqt'awayxarakitayna.


(Kastilla aruta jaqukipiri: Verónica Peñasco L.)

26 noviembre 2016

Fidel Castro p’iqt’iriwa jiwxatayna


 
http://e02-elmundo.uecdn.es
Tunka urasa niya chikani ukjawa, pä tunka phisqhani uru aka lapaki phaxsina, Cuba marka mayjt’ayaña p’iqt’iri Fidel Castro tataxa, llä tunka tunka maranïxasa, mä pacha markaparu jaltawayxatayna, jiwawayxatyna. Tata Raúl Castro sullkapawa, ukhama tukusxatapa, uraqpacharu televisión ukana yatiyaskäna.
 
http://cdn01.am.infobae.com
Cuba markapana turkakipstawi p’iqt’iri Fidel Castro tataxa khaya 2006 marana usuntxasawa, markapa sarayaña jaytawayxatayna. Ukatsa janirakiwa kunata usuntatätapsa yatiskataynati. Jiwirina amtaparjamaxa, jiwata janchipaxa nina nakhantayatäxaniwa, siwa. Jichhüru 26 lapaki phaxsinwa janchipxa chhaqhtayxapxani, ukhama sullkapaxa yatiyi.

Jupaxa khaya 1959 marana guerrillero isinaka uskuntasiwayasa uka Cuba markana Sierra Maestra qullunakaru makatawayxatayna. Ukaruwa, dictador ukana palla pallanakaparu jawsasa jupanakampi ch’axwatayna. Fidel Castro tataxa kawkiwa ch’axwiri masinakapa wakicht’ayasitayna. Sunkhanakasa jilantatkama, ch’uxña isinakankamaki, phusilasa ayt’asitkama, ukhamawa uka maraxa uka jach’a qulluna palla palanakaru suyantapxatayna. Ukana Fulgencio Batista dictador ukana palla pallanakaparu q’ala atipjanipxatayna, ukhamata Cuba marka qhispiwayxatayna.
 
https://ericyoungonline.files.wordpress.com
Ukhama, jani khiti yaqha anqäxa markanakana yanapat’ata atipjxasaxa, Rusia markampiwa mayachasitayna. Ukhamatxa uraqpachana wali uñt’atäxataynawa. Yamasa ch’iqankiri pulitikunakasa, ukhamaraki waranqa waranqa jaqinakawa jupatxa musparapxatayna ukhamaraki jupaxa, Fidel Castro  tataxa, uraqpachana wali uñt’ata, munata ukhamawa tukuwayxatayna. Niya phisqha tunka marawa markapa askiru, yäparu irpxaruwätayna.
 
http://p-gruporpp-media.s3.amazonaws.com
Ukjanakaxa aka uraqpachanxa, kupïxankirinakampi ch’iqäxankirinakampi pulitikanxa uraqpacha apnaqirïtayna, niyapuniwa khaya 1962 marana, guerra fría ukana, uka pä jach’a pulitika tantachawixa EEUU markampi Rusia markampixa ch’axwantapxatayna. (Qillqiri: Felix Layme Pairumani)

14 noviembre 2016

CHASKI PAMPA SAMKA


Chaski Pampana, Laymi Payrumanina utapana, wali aski amuyt’iri jilatanakawa jikthaptawayapxäna. Tunka kimsa uru lapaki phaxsita saraqki ukjawa ukhama jikispxäna. Mä wali amtaru puriñataki, mä qawqha, wali yatxatata aymara jilatanakaxa, markasana amtapa  sartayaña amtawayapxäna.
Mgter. Inti Chipana y Ph D. Dr. Marcelo Fernández

Jupanakaxa jichha mänxa suxtaniwa jikthaptawäna: Bolivia markata:  Ph D. Dr. Marcelo Fernández, ukxaruxa Ph D. Dr. Nelson Cutipa, Ukxaruxa Dr. H. C. Felix Layme Pairumani, ukxaruxa Argentina markatxa: Dr. Asunción Ontiveros, Araxtuqi Chile markatxa: Mgter. Inti Chipana ukhamaraki Ing. N. Herrera.






Ph D. Dr. Asunción Ontiveros

Markasana Ciencia y tecnología jalla uka sartayaña amta sartayañataki mä WALI JACH’A JIKTHAPTÄWI luraña amtapxi. Ukaru wali aka pachana amuyt’iri yatxata yatxatirinakawa uraqpachata Aka  Awiyälaru puripxani. Uka amtaxa, uka WALI JACH’A TANTACHÄWIXA, jutiri chika mara pasatanaka phaxsinakankaniwa.
Ph D Dr. Nelson Cutipa







Uka tantachawinxa ciencia y tecnología aymara ukaru muytatawa wali parlakipawäpxäni. Jichhaxa wali juk’ampi yatxatirinakaru jawillt’atäni, taqi lurañanakana, sasawa, amtapxi. Qullañana, Arquitectura ukana, ukatsa juk’ampinakana.

Tata Dr. Simón Yampara jupana tiliphunupa jikisaxa janiwa, janiwa khiti arsunirisa utjkxataynati, ukhamata inakiwa qawqhsa jawsaskapxatayna. Ukata wali jupatjama llakisipxi. Jichhaxa maya jikthaptäwinxaya jutchini, sasakiwa saskapxi. Maya jikthaptäwixa aka phaxsi tukusinkaniwa, sapxiwa. (Qillqiri: Felix Layme Pairumani)















05 noviembre 2016

Pä lamara jikisiyiri makina thakhi

Pirwa markana jilïripampi ukhamaraki Bolivia markana jilïripampiwa aka urunakaxa Sucre markana jikisiwäpxatayna. Jupanakaxa taqpacha ministro jupanakampi chikawa jikisiwayapxatayna. Ukan walja amtanakaruwa puriwayapxatayna. Wali amtkaya ukhamaraki munkaya ukaxa tren bioceánico sapxkixa ukawa.
http://images.hoy.com
Uka pä jach’a lamara jikisiyiri makina thakhixa kimsa yach’a markanaka jikisiyani, siwa. Brasil, Bolivia ukhamaraki Perú. Puerto de Santos uka Brasil markata qalltanisa Puerto de Il,o uka Perú markakamawa purini, siwa.
Perú markana Pedro Pablo Kucziynski jilïripampi Bolivia markana Evo Morales jilïripampi janira ministro jupanakampi parlkasa, panikiwa nayraqata jikist’asa, uka pä jach’a lamara jikisiyiri makina thakhita, parlakipt’apxatayna.
http://elcomercio.pe
Ukatxa Pirwa Presidente jupaxa: “Nayra amtanaka ukhamaraki jichha machaqa amtanaksa sartayaña munapxtha, uka corredor bioceánico uksa. Niya China markana jichhakiwa jisthxa, nayana amuyujanxa Bolivia uksa uka makina thakhixa pasañapa, janiwa uka Brasil ch’umi ch’umi muytaniñaxa walïkaspati.” Sataynawa.
http://img.europapress.net


Uka pä jach’a lamara jikisiyiri makina thakhi luratäñapatakixa, China markampi Alemania markampiwa qullqinakxa apnuqani, siwa. Ukhamaxa uka amtaxa phuqhaspachäniwa. Ukhamaraki markanakasatakixa irnaqañasa walirakiwa utjpachani. (Qillqiwa Félix Layme Pairumani)