21 marzo 2017

Bolivia markasana Pacífico lamarana ISLAnakapa


Bolivia markasana Pacífico lamarana ISLAnakapa

Pacífico lamarana Bolivia markana Islanakapawa utjatayna, ukanakaxa janiwa “Tratado de 1904” ukana tumpatäkataynati ukhamaraki qillqantatäkataynati.

(Foto: Vista de la isla de Angamos, lugar que se constituye en otro motivo para analizar en el camino de la demanda marítima boliviana. Foto: fotosimagenes.org)    
Mama yatxatiri Lizet Cossio, jupana yatxatäwipanxa akhama siwa. Bolivia markasaxa Pacífico lamaranxa akhama sata islanakanïskiwa: Lagartos, Paquisa, Angamos, Santa María ukhamaraki Sorjillo. Uka mama yatxatirixa, uka islanakaxa Bolivia markankaskiwa, siwa. Uka islanakaxa janiwa “Tratado de 1904” ukana tumpatäkisa kunsa ukana kamskarakiti. Ukhamäpanxa jichhaxa, tumpxañataki, kamachinaktuqi sartasiñäspawa, siwa.


Uka mamaxa socióloga ukhamaraki yatxatiriraki ukhamätaynawa. Jupaxa Europa uksana papilanaka archiwata uñjatayna, Bolivia markasaxa janiwa uraqisata lamara lakxanaki uraqinïkataynati, jani ukaxa uka jach’a Pacífico lamara khurina islanakapaxa utjatayna. Akanaxata juk’ampi yatiñatakiaka link ukaru mantañamawa:

19 marzo 2017

Apolinar Condori Loza jilatana sarnaqatapa



Apolinar Condori Loza jilatana sarnaqatapa

Condori Loza jilalaxa, mä wali yatxata aymara yatichiriwa. 22 uru Willka kuti phaxsi 1942 ma­rana, khaysa Ayllu Chilaya marka Wat’axata, Umasuyuna yuritayna, tunka phisqhani maranïkatayna ukjatpachawa Jach'a Phajchani yatiña utana yatichirïñpataki jawillt'apxatayna. Walja Ayllunakanwa yatichirita, tunka rnaranaka, irnaqt'awayatayna.

Ukata qhiphatxa Normal Su­perior "Bautista Saavedra ukana 19711-1973 yatichiri yatintaña tukuyawayxatayna.

Ukatxa Warisuyu ukhamaraki Kutusuma, khaya Batallas uksana 1980-1987 maranakana irnaqatayna.
 
Lic. Apolinar Condori Loza
Qhiphatxa, Santa Clara Radio uksansa, 1988-1989 maranakanxa. informativo, agropecuaria, cooperativismo ukhamaraki "jilatanakjatna amuyt'apxañäni" siwsawi wakichawinaka sarantayirïtayna. Ukhamarusa aymara aruta libretonaksa qillqirïtayna, ukhama irnaqt'atapatxa, uka Rardionxa, taqi wakichawinaka irpa-xaruritakiwa uñkat'apxatayna.

San Gabriel Radionsa 1989-1992 maranakanxa, Departsmrnto de Lengua Aymara, taqi aymara wakichäwinaka uñakipt'asa "Katari Jawira" siwsawi ukhamaraki Diccionario Aymara de Ludovico Bertonio qillqata arunaka jaquqipañansa yanapt’arakitaynawa.

PLURICOM Televisión Boli­viana khaysa Casa de la Cultura "Franz Tamayo" uksanwa yatiyawi wakichawimpi 1993-1995 maranakana irnaqawärakitaynawa.

Universidad Mayor de San Andrés UMSA yatiqaña utanxa 1995 maranwa yatiqawinakapa tukt'ayawayxatayna. Uka maranarakiwa Oklahoma Estados Unidos de Narte América uksaru Especialización en EducaciónIntercultural Bilingüe  uka wakichawimpi mä beca yanapt’awi qatuqayarakitayna.
 
Unas de las notas periodísticas en aymará del Kimsa-Pacha, 2002
Sistema de Medición y Eva­luación de la Calidad de la Edu­cación (SIMECAL) ukatakisa mä Consultor en Educación Intenultural Bilingüe aymara aruta irpxa-ruñapataki Servicio Civil wakichawirjama 1996 marana jaysayapxarakitayna. Santiago de Chile anqa markarusa, uka maranxa, CIMSE ukaru uñakipt'añtuqita amuyt'añataki aka Bolivia markana uka irnaqawinakarjama qalltañataki sarawayarakitaynawa.

SlMECAL uksana irnaqkasaxa, Guatemala ukhamaraki Lima-Perú markanakarusa Educación intercultural Bilingüe yatichawi uñjt’irisa sararakitaynawa.

UMSA jach'a yatiqaña uksana paqallqu maranaka yatiqasaxa Li­cenciado en Lingüística ukhama­raki Lenguas Nativas uksata mä título katuqt'awayxarakitayna.


(Kastilla aruta jaqukipiri: Verónica Peñasco L.)

26 noviembre 2016

Fidel Castro p’iqt’iriwa jiwxatayna


 
http://e02-elmundo.uecdn.es
Tunka urasa niya chikani ukjawa, pä tunka phisqhani uru aka lapaki phaxsina, Cuba marka mayjt’ayaña p’iqt’iri Fidel Castro tataxa, llä tunka tunka maranïxasa, mä pacha markaparu jaltawayxatayna, jiwawayxatyna. Tata Raúl Castro sullkapawa, ukhama tukusxatapa, uraqpacharu televisión ukana yatiyaskäna.
 
http://cdn01.am.infobae.com
Cuba markapana turkakipstawi p’iqt’iri Fidel Castro tataxa khaya 2006 marana usuntxasawa, markapa sarayaña jaytawayxatayna. Ukatsa janirakiwa kunata usuntatätapsa yatiskataynati. Jiwirina amtaparjamaxa, jiwata janchipaxa nina nakhantayatäxaniwa, siwa. Jichhüru 26 lapaki phaxsinwa janchipxa chhaqhtayxapxani, ukhama sullkapaxa yatiyi.

Jupaxa khaya 1959 marana guerrillero isinaka uskuntasiwayasa uka Cuba markana Sierra Maestra qullunakaru makatawayxatayna. Ukaruwa, dictador ukana palla pallanakaparu jawsasa jupanakampi ch’axwatayna. Fidel Castro tataxa kawkiwa ch’axwiri masinakapa wakicht’ayasitayna. Sunkhanakasa jilantatkama, ch’uxña isinakankamaki, phusilasa ayt’asitkama, ukhamawa uka maraxa uka jach’a qulluna palla palanakaru suyantapxatayna. Ukana Fulgencio Batista dictador ukana palla pallanakaparu q’ala atipjanipxatayna, ukhamata Cuba marka qhispiwayxatayna.
 
https://ericyoungonline.files.wordpress.com
Ukhama, jani khiti yaqha anqäxa markanakana yanapat’ata atipjxasaxa, Rusia markampiwa mayachasitayna. Ukhamatxa uraqpachana wali uñt’atäxataynawa. Yamasa ch’iqankiri pulitikunakasa, ukhamaraki waranqa waranqa jaqinakawa jupatxa musparapxatayna ukhamaraki jupaxa, Fidel Castro  tataxa, uraqpachana wali uñt’ata, munata ukhamawa tukuwayxatayna. Niya phisqha tunka marawa markapa askiru, yäparu irpxaruwätayna.
 
http://p-gruporpp-media.s3.amazonaws.com
Ukjanakaxa aka uraqpachanxa, kupïxankirinakampi ch’iqäxankirinakampi pulitikanxa uraqpacha apnaqirïtayna, niyapuniwa khaya 1962 marana, guerra fría ukana, uka pä jach’a pulitika tantachawixa EEUU markampi Rusia markampixa ch’axwantapxatayna. (Qillqiri: Felix Layme Pairumani)