09 octubre 2016

Pachaxchuru khumuntatanaka lunthatsxapxatayna

Tata Jorge Quispe, LA RAZON uka yatiyirina qillqirixa akhama yatiyani. Bolivia markasana kimsa tunka suxtanichaqanakana thakhiru chhukhxatasa luntatjirinakaxa utji, akaxa juk’a yatitakiwa, juk’ampiwa utjpaha, siwa.

La Paz-Cobija uka thakhinxa Brasil markana lunthatanakapawa, aliqapuniwa tantacht’asisa ukaxa, Pando ukhamaraki Beni markana, lunthatjaspaxatayna, siwa.
 
FOTO: ttp://www.eldeber.com.bo
http www.eldeber.com.bo
Maymaraxa, jiwasa markankiri, pä pachaxchu waliyt’apxatayna. Ukhama jilata Joed Churqui uksana, awtu apnaqirinakana Cámara Amazónica ukana jilïripaxa, yatiyatayna.

Akïrinakawa uka lunthatjaña kimsa tunkachaqanakaxa: Kimsaqallquxa Santa Cruz-Cochabamba thakhinkataynawa.

Kimsaqallquxa La Paz-Beni-Pando thakhinarakiki.  Pusixa Potosí-Oruro thakhinaraki, ukata yaqha pusiraki Sucre-Potosí thakhina. Kimsaraki La Paz-Cochabamba thakhinraki. Ukatxa kimsaraki Potosí-Tarija-Santa Cruz thakhinakanaraki. 

Jichhaxa, Viceministerio de Seguridad Ciudadana ukaxa Ministerio de Gobierno uksana awtu q’iwirinakana yanapt’ata, uka lunthatanakaxa kawkhanakankisa sasa, mä mapa luraskapxatayna. Lunthatanakaxa awtu sarkiriru, “rompe muelle” sata chaqanakana jalkatasaxa, pachaxchunakata khumunaka thakhiru williqanipxirïtayna. Ukata saraqt’xasaxa uka williqata khumunaka laqa apasxapxirïtayna. 

FUENTE:www.la-razon.com
Ukhama lurañatakixa awtunakani ukhamätayna lunthatanakaxa, siwa. Jani ukaxa pachaxchu sayt’ayasaxa riwulwirampi aykatasawa awtu sayt’asa kunxaya munapxchi ukanaka lunthatjapxirïtayna. Amstanxa lunthatanakaxa illapt’aña yänkamakirïtaynawa. Pirwata mantanirinakaxa Santa Rosa de Yata ukäkanakana lunthatapxirïtayna, ukaxa janira Rurrenabaque ukaru ukhamaraki Riberalta ukaru puriñankiwa. Brasileño lunthatanakaxa Puerto Evo Morales ukhamaraki Chivé ukachaqanakana sarnaqapxi, ukhama tata Churqui yatiyatayna.
 
www.la-razon.com

Akxata juk’ampi yatxatañataki aka mapa uñxat’apxma. Naya aka aymararu jaqukipirixa anchata thithitäxthwa. Kamisaraki lap’axa niyapuni q’ala manq’antxistu ukjaki lap’arasiña amtaskañänisti? … (Jaqukipiri: Félix Layme Pairumani)

03 octubre 2016

Fidel Ramirez jilïrixa qina qinxata arst’awayi

Jupaxa jilïri Machaqana Alcalde Municipal ukhamawa.

Machaqa markana, aka paya uru chika sata phaxsi qalltana, jichha maraxa, Machaqa marka irpiri Fidel Ramirez Mamani, uka qina qina thuqhuñxatxa, Machaqa markanxa akhama sawayiwa: “Jilata yatiyirinaka, jawillt’ata jilïrinaka,… Machaqan qina qina thuqhuña mayampi uñacht’ayäñani. … Aka thuqhuxa janira ispañulanakasa purinkatayna, ukjatpacha utjatapawa. Qinaya qinaya thuqhu, qinaya jawsaña thuqhu, ukhama. Jichhürunxa uka kuttayasinktanwa. Qhiphatxa «danza contestaria» ukampiwa waythapipxatayna”.

Jupaxa Tata Natalio Triguero, Tawrïri Mallkuwa
1780 maranakaxa tata kura manq’antxapxatayna,… Ukatxa 1921 uka maraxa «Sublevación» ukana q’aranaka tukjañataki, «corregidor» kankantxapxatayna…
Ukata «Presidente del Estado Plurinacional, con orgullo» jupasa qhichhwa aruna «Kura mikhu» sistu, ukaxa kura manq’ani, saña muni.


Ukhama qamasa uñacht’äwäñani, uthurunku lip’ichita qhawani, suriyawusa ayt’asita,… Uka kamachisa, Honorable Concejo Municipal ukana apst’asa, jach’anchatäpana,… Janiwa qarjayaña munapxksmati, …. 



(Qillqiwa: Felix Layme Pairumani)

Qina qina thuqhuxa tumpatäxiwa

Presidente Concejo Municipal jupaxa khä Machaqa markanxa, qina qina thuqhuxa aka Machaqa marka jilïrinakanxa tumpatäxiwa, siwa. Jupanakaxa suma yatxatasa mä Resolución Municipal ukampiwa qina qina thuqhxa, wali askina uñjatäxañapati, kamachiwäpxatayna.
Jupaxa Machaqana Presidente Concejo Municipal ukhamaw, ukata Kamachi uñxatasa arst'aski

Machaqa marka Gobierno Autónomo Muncipal ukanxa, tata ukhamaraki mama concejal jupanakaxa mä Kamachi wakt’äwäpxatayna, Ukaxa, mä Ordenanza Municipal ukatuqi, akhama siwa: “Art. Único. Declárese como patrimonio histórico Municipal de Jesús de machaca la danza de qina qina, como obra maestra del patrimonio oral e intangible de la humanidad que se celebra cada primer domingo de octubre de cada año. Art. 2 El Gobierno Autónomo Municipal de Jesús de Machaca debe registrar, catalogar y certificar del patrimonio cultural … de qina qina,… Es dado en 28 de septiembre de 2016,…

Ukhama sasawa: Presidente del Concejo Muinicipal jupaxa kamachi uñxatt’asa arst’awayi. 


(Qillqiwa: Felix Layme Pairumani)

24 septiembre 2016

Titi Qaqa quta jak’ana turismo amtanaka sartaykapxi

Uka turismo amtanakxa Santiago (Ojje) Uxi ukachaqana sartaykapxatayna. Uka markaxa Manku Qhapa suyunkataynawa. Ukhamaraki Tikina Municipio ukana Taqpachaxa Chuqi Apu markankiwa.



Uka markaruxa akhamata laqaki, uka saraña munasaxa, puripxsna. Chuqi Apu markata Wat’aqatakamaxa, llä tunka tunka Km. San Pablo de Tikina ukakamaxa pä tunka Km, ukjata San Pedro de Tikina ukakamaxa mä Km. Ukjata Santiago Uxi markaruxa tunka payani Km ukhamätaynawa.
 
Foto: Franz Gabriel Laime Pérez
San Pedro de Tikina Municipio ukaxa inti jalsuruxa Achakachi ukhamaraki Batallas Municipio ukanakampiwa qurpasi, inti jalantaruxa Pirwa markampiwa qurpasi, araxaruxa Achakachi, Ankuraymi ukhamaraki Karawuku Chawaya Municipio ukanakampiwa qurpasi. Aynacharuxa Tiwanaku, Pukarani ukhamaraki Waqi Municipio ukanakampiwa qurpasiraki.
 
Foto: Franz Gabriel Laime Pérez
Santiago Uxi markaxa mä  yaqha marka qurpankiri markawa. Ukaru thakhnama sarañawa. Ukaxa San Pedro de Tikinata aynacharu quta laknama sarañawa. Uka Uxi markaxa, Tiwanaku nayra pacha jach’a markanxa wali aytata ukhamaraki amtata markätapawa.
 
Foto: Franz Gabriel Laime Pérez
 Santiago Uxi markaxa khaya 15 chinuqa phaxsina mä 1963 marana, mä Kamachituqi cantón ukhama uñt’äwayxapxatayna. Sutipaxa kastilla aruna ukhamaraki aymara aruna sutinchatawa. Santiago sutixa uka católico uka sutita amuyt’atawa ukhamaraki Uxi uka sutixa qutana, thayana uma quta thiyaru jawq’katanisa, uxi uxi uxi sayixa ukata jutaraki. (Yatiyaniwa: Franz Laime Pérez, Qillqiwa: Felix Layme Pairumani)


18 septiembre 2016

AKAXA k’ariwa, siwa!

Noha Al-Sharnoubi  en el diario Al-Ahram
15 de septiembre de 2016

https://es-us.noticias.yahoo.com/el-periódico-más-vendido-de-egipto-denuncia-que-el-153816820.html
Egipto markana mä wali uñata periódico ukaxa, uka “Torres Gemelas” ukanaka awiyumpi tinkurataxa k’ariwa siwa. Uka tinkurayañatakixa, jupanaka pachpawa aliqata, juk’ampi yaqha markanakaru awqasina ch’axwañataki luraskapxi, siwa. Janiwa ukakïkisa, jupanakawa walja walja jaqinaka katuntatäñapataki ukhama luraskapxi, jani atentado ukhamanaka utjañapatki, siwa.
www.cubanet.org

Janiwa ukakïkiti, jupanakawa uka ISIS sata atentado luririnaksa wakiyapxi, siwa. Uka ñanqha luratanakaxa Oriente Medio sata markanaka k’arintasa juchachasa katuntasxañatakiwa, siwa.

Uka Torres Gemelas” ukanaka tinkurayañatakixa pachpa Washington ukana aliqata wakiyatawa, siwa.

“¿Khitisa pusi awiyuna katuntasitaxa inak jani kunaki uka EEUU jach’a markanaka alaxa pachapanxa t’uynaqakispa, mayaxa mayana qhiphapa, sapa 15 minitunxa, ukaxa chiqawa saspa?”
arquitecturas.files.wordpress.com

Putin Rusia markana jilïripasa “jupanakpacha atento lurasiskapxi sarakïnwa”, ukhamaraki mä yatiwainxa Israel markankiri, EEUU jach’a munañani markampi mayachasiriwa, ukhama uka pä utanaka tinkurayaski, siwa. Ukxaruxa jumawa yatxatxañama. (Jaqukipiwa: Félix Layme Pairumani)