16 agosto 2016

Tata Santiago ukhamaraki Tata Bombori

Ikiki markana  khaya Boliviatuqita puririnaka, kunjamasa markapana utjasiña, ukhampacharaki aka markana sarnaqasisipxki. Santo Patronsa apasinkapxarakiwa, ukatawa sábado 30 de julio phaxsina aka mara wali sumaraki, qutucht’asita thuquntasa, Tata Santiagota ukhamaraki Tata Bomborita amtasipxaraki.


Ukatakixa mä alphirisa utt’ayataya taqi kuna luraraki sumapini phistachañataki, thuqurinakampi, uñch’ukirinakampi, alcaldesa, concejalanakasa jupanaka chikapiniya ukana sarnaqasipxaraki.

Uka uruna niya pä pataka thuqhurinakaya phusirinakampi chika kusisipxaraki, chika uru mä misa lurasa, catedral uksatuqina, uka mä jach’a pasacalle lurasa; morenada thuqhusa, t’inkhu thuqhusa, caporala thuqhuntasa ukhamawa walipini kusisipxaraki.

Aka Ikïki markana mächaqa Barrio Boliviano sutiniwa utjaraki, ukanawa walipini thuqhuntapxaraki, kusisipxaraki. Bolivianos, Chilenos, Peruanos taqinipini mayakipiniwa thuqht’asipxaraki.


Ukhamawa uka integración suma utjawayaraki taqinisa mayacht’asita, mä suma chuymaki Ikïki markana qutucht’asita sarnaqasisipxkaraki, qamasisipxkaraki. (Qillqiri: Elías Ticona Mamani).

15 agosto 2016

Machaqa Markanxa Jach'a Markasaruwa uruyawäpxi

Bolivia Jach'a Markasaruxa, aka suxta urunaka llumpaqa phaxsina saraqkïpanxa, wawanakpaxa chhijnuqawipa amtawayapxi. Alcalde Municipal Fidel Ramirez ukhamaraki Concejo Municipal jupanakampi chika, ukatsa Jach’a Machaqa Ulaqampi chika wali marchantawayapxi. Ukaxa janiwa jichhaki ukhamäkiti, ukaxa nayra pachatpacha ukhampini, sapa phisqha llumpaqa phaxsinxa amtapxirïtayna. Bolivia Jach’a Markasa amtaña chuymani, kawki kusisita, wali qamasani ukhamawa wantanakana phust’ata arunakapampi unxtasiwayapxi.
 


Ukana yatichirinakasa Jach’a Markasata wali chuyma phuqht’ata wali ch’amanchkiri arunaka arst’awayapxi. Ukhamaraki Jach’a Mallkusa ukana waliraki arst’awayi.
Uka tukutatxa Machaqa marka markachirinaka, jaya markata purinirinakawa pä murinu tamana thuqhuña uñacht’äwäpxaraki. Mayaxa tata Justo Chambilla ukhamaraki mama Antonia Conde jupanakana murinu tamapasa wali kusaraki mantawayapxi. Chiqasa thuqhuñaki thuqhuñaxa markanakasanxa wali yäqatawa. Ukawa jaqirjama uñtayistu, uka phuqhasarakiwa jaqjamasa, mä markanxa, amuyastanxa. Jupanakaxa Coquetos sata wantampiwa mantawayapxi.


Ukxaruxa Dr. Jorge Catacora Zelada ukhamara Lic. Vilma Conde, jupanakana murinu tamaparakiwa mantawayi. Jupanakaxa Cocani wanta Urüruta puriyasinipxatayna. Ukatxa mayata mayata walsasiñatakiwa sarantawayxapxi. Uka qutallata araxchaqa quntuna wali umarapxi ukata walsasiñataki walsasiña qutallaru maqaqtanipxi. Mä murinu tama maqanirjamäxïpanxa mayaxa uka qunturu plaza ukata jutantxarakiwa.

 


Walsasisaxa yaqhipa murinuxa, walsaru mantä sasa umaruwa jalantkasa warmsa q’ala umaru llupantawayxi. Ukata yaqhipa murinunakasa niya miskasa umaru jalaranttasaxa, wali ch’uch’u umana phullch’naqasa ñakakiwa umata mistxapxäna. Uñtasiñaxa juk’ampjaruxa wali kusäpachänwa, wali jiwakïpachänwa, nanakaxa mä murinu tama walsasiriki uñjanïpxtha. (Qillqiri: Layme Pairumani).


13 agosto 2016

Copacabana markaruwa iwxasiri Perú markata jutapxi

Llumpaqa/agostophaxsina, Virgen de Copacabana markaruwa, walipini iwxasiri Perú markata jutapxi. Walja jilata kullakanakawa purintanipxaraki, jisk'a k'añaskunakata ukhamaraki jach'a k'añaskunaka ch'alliri. Quta thiyaxa wali phuqhapiniwa, Perú markachirinakampi uñjasiraki. Juk'ampisa Llumpaqa / agosto phaxsina 6 urukama saraqkïpana walipini purinipxirïtayna.


Copacabana markana uta qurpachirinakasa tukusiwayxiwa, yaqhipanakaxa quta thiyanawa jisk'a karpanaka ikiñataki wakiyasipxi. Waljaniwa, ukhama qhiphartawayapxaraki. Virgen de Copacabana Mamaru makatirinakaxa, waljanïpxapiniwa, mayninakaxa, ch'allasiri sarapxi, yaqhipanakaxa aljasiriwa sarapxaraki, yaqhipanakaxa alasiriraki. Uka urunakaxa, Copacabana markana janiwa "Boliviano" qullqimpi alapxkiti, jani ukaxa "Soles" qullqimpiwa alapxaraki aljasipxaraki.

Copacabana markanaAlcalde, Pedro Nina tataxa, willka kuti julio phaxsina Perú markaruwa chhijnuqasitapa amtañataki, Puno markaru jawillt'iri sarantarakitaynawa, ukhamata Copacabana markaru aynjama jutapxañapataki.

Ukatakixa, "Feria Binacional Perú-Bolivia" uka utt'ayarakitayna.


Qillqiri: Franz G. Laime P.

04 agosto 2016

Gregorio Santos Qhuch’anaka Uywirinakana p’iqt’iripa

Gregorio Santos Guerrero – Riwuchu tataxa khaya 1966 maranawa, Lima sata sutini aylluna – Qaxa Marka (Cajamarca) sullka suyuna - Pirwa suyuna yuriwarakitayna. Jach’a yatiqaña utaru yatiqiri sarasinxa, wawanaka Yatichirjamawa katuqt’asiyawxarakitayna. Ukhamipanxa, SUTEP uka utt’ayawi p’iqt’awayarakitayna, ukhamaraki, Federación Regional de Rondas Campesinas uka mayachasiwsa p’iqiñchawarakitaynawa.

2010   maranxa,   Qaxa Markana  utjasiri  jaqinakaxa, Riwuchu   tataruxa,   p’iqt’iripjama  (Presidente   Regional   de Cajamarca) chhijllawäpxarakitayna.   Ukhamïpanxa,   2011   mara   qalltu phaxsinxa,   jupaxa   chhijllatarjamawa utt’ayatäxarakitayna;   ukata,   k’atakirakiwa markachirinakana   ixwanakapa   amtanakapa phuqhaña   sarantaykarakitayna.   Ukhamäkasinxa, 2012   maranxa,   Qaxa Marka   sullka   suyu   uraqinxa, Proyecto   Minero   Conga  ukarakiwa   irnaqaña qalltarakitayna;   quri,   qullqi   ukhamaraki   yaqha qhuyanaka   jakiñatakixa   walja   Qhuch’anaka chhaqtayaña amtapxkarakitayna.

Ukhama   amtanaka ist’asinxa,   uka uraqinakana utjasirinakaxa   chuyma ust’asisna   walpuni unxtasipxatayna.

Ukhamïpanxa,  Riwuchu tataxa, Qaxa Marka  sullka  suyu   píqt’irjamaxa, markachirinakampi   chikarakiwa   wali sayt’asirakitayna,   Qhuch’anaka   jani chaqtayatañapataki.   Uka uñjasinxa, Pirwa suyuna kamachi qamani tata-mamanakaxa, Riwuchu p’iqt’iri tataruxa   taripayaña   qalltupxatayna.   Ukata, juparuxa   karsilarupuniwa llawintawayxapxarakitayna.


Ukhama   karsilana   llawintatäkasinsa,   2014 maranxa,   Riwuchu   tataruxa,   markachirinakaxa,  Qaxa Marka   sullka suyu   p’iqt’añatakixa, mayampsa chhijllasipxkakïtaynawa.   Ukata,   janiwa   karsilata,   mayampi   marka   p’iqt’irjama utt’asiñapatakixa, antutatajarakïnati.   Uka   uñjasinxa,  Elecciones Presidenciales   2016  uka   wakiyawinxa, markachirinakaxa   Riwuchu   tataru   Pirwa   suyu p’iqt’iripjama   chhijllatäñapataki ch’amt’awäpxarakiwa;   jani   karsilaru llawitäkasphana   ukaxa   chhijllatäsphanawa, sapxarakiwa.

Jichhaxa,   Kamachi   Qamani   Tata-Mamanakaxa janiwa   kuna   jucha   uñt’ayañsa   atjapxarakiti.
Ukhamïpanxa,   Riwuchu   tataruxa   karsilata antutnukatajarakiwa;   jupa   tataxa   jichhaxa   wali qamasaniwa   markata   marka   saraña   qalltkaraki; Qhuch’anaka,   Qutanaka,   ukhamaraki Pacha Mamana   utjirinaka   yäqapxañani,   suma uywapxañäni   sasa   amuyunakampi   arunakampi jaqi masinakaru yatiyaraki.

¡Jallällaphana Qhuch’ana uywirinakana piqt’iripa!

Jallälla Gregorio Santos

Qillqiri: Yolanda Crisisto - Puno/Perú

03 agosto 2016

Pacha Mamaruwa llumpaqa phaxsina luqtasipxi

Aymara qhichhwa markachirinakaxa Agosto-Llumpaqa phaxsina Pacha Mamaruwa luqtapxi. Juyranakasa suma achuñapataki, uywawakasa suma jilañapataki.


Nayra pachaxa pata pampanakanakwa luqtapxirïtayna, jichha urunakanxa jach’a markanakana luqtxapxaraki.

Ukhamaraki yaqhatuqinakana, irnaqawinakana suma sarañapatakiwa walipini luqtasxapxaraki. Yaqhipanakaxa amtawinaka jikxatañatakirakiwa, wali munasiña chuymampi pachamamaru, luqtasipxaraki.

Oficina taypina irnaqirinaka, k’añasku q’iwirinaka, uta luririnaka, yapuchirinaka, challwa katurinaka, awatirinaka, irpirinaka, aljasirinaka, t’anta luririnaka, yaqhanakampi walpini luqtayasipxaraki.

Agosto-Llumpaqa phaxsina Pacha Mamaru yuspajart’añatakiwa amuyt’ata, sapxiwa, ukhamaraki kuna irnaqawisa sumaki sarantañapataki, sapxarakiwa.


Aymara qhichhwanakatakixa taqi kunawa ajayuni, sasinawa, waxt’a luqtayapxi, qullunakasa, juyranakasa, utanakasa, taqi kunawa ajayuni sapxiwa, ukhamawa aymara qhichhwa markachirinakaxa, Pacha Mamaru, arst’apxi.

Qillqiri: Franz G. Laime P. - Copacabana/Bolivia

26 julio 2016

Aymara Phust’awinaka

Ministerio de Cultura y Turismo Aymara markanakana phust’awinakapa CD ukana luqtawayi. Kawknirinakasa chhaqharaña munkänxa ukanakawa waruqt’ata, ucht’awätaraki, ukampirusa Proyecto Multinacional uksana, “Salvaguardia del Patrimonio Cultural Inmaterial de las Comunidades Aymaras” sutimpi aptawayaraki.
Kunjamasa sapa markanakaxa sarawina sarawinïkixa, juk’ata juk’atarakiwa chhaqharaña munaskänxa, nayra tumaykunakana ñanqhachiri sarawinakapatjama irpata. Kunjamasa: k’uchirt’awinaka, jayllinaka, thuqt’awinaka, isthapiwinaka ukhamaraki sarawinakasa, ukanakatjamawa Ministerio de Culturas, nayra thuqhunaka, ch’amañchawipampixa laqañchayataraki.
CD’s ukana, La Paz ukhamaraki Oruro markanakata aymara phust’awinakxa apthapiwayapxi, La Paz markanxa Waka Tinti uka kikiparaki Chiriwanu, kunjatsa Muncipio Umala markata juti, ukjaruxa Qina Qina Muncipio Santiago de Qallapa markata, ukxaruxa Uxusiri Tiwanaku markatpacharaki.
Oruro markatxa Jach’a Siku, Pinkillu, Tarqa, Anata ukhamaraki Llanu, kunaymani markanakata apthapt’atawa. Amtawixa jani mä qhipha uruxa chhaqharañapataki, aymara thuqt’awinaka yamakisa jutiri wawanakasa juk’ampi nayraru jach’aru uskupxañapatakiwa.

Amthapiñäni: Gobierno taypitpachawa chimpuntata Ley nº 3299 tunka payani urunaka saraqkipana diciembre phaxsitxa pasiri pä waranqha phisqha maranakana ukhamata Bolivia markana suma laqañchañataki. phust’awi, thuqt’awi, jayllinakapa ukhamaraki sarawinakapsa amtañataki. 

Qillqiri: Sonia Quispe - La Paz/Bolivia